نحوه استفاده از تجهیزات دندانپزشکی
نحوه استریل ابزار و وسایل با اتوکلاو دندانپزشکی
تیر
نحوه استریل ابزار و وسایل با اتوکلاو دندانپزشکی که نیاز به یادگیری توسط دندانپزشکان و دستیاران دارد تا حداثکر بهداشت در مطب ها و کلینیک های دندانپزشکی انجام شود و هدف این مقاله، ارائه یک راهنمای کاملاً عملی است تا با اطمینان کامل، بالاترین سطح استریلیزاسیون را در مرکز درمانی خود پیادهسازی کنید.
آنچه در این مقاله میخوانید
چرا نحوه استریل کردن وسایل دندانپزشکی با اتوکلاو مهم است؟
چند سال پیش، در یک کلینیک دندانپزشکی با مشکل عجیبی روبرو شدیم: با وجود استفاده منظم از اتوکلاو، تستهای بیولوژیکی (اسپور) به طور متناوب مثبت میشدند. پس از بررسیهای دقیق، متوجه شدیم که مشکل از خود دستگاه نبود، بلکه از فرآیند آمادهسازی و بارگذاری ناصحیح ابزارها نشأت میگرفت. بستهبندیهای بیش از حد متراکم، عدم شستشوی کامل بقایای بیولوژیکی و انتخاب سیکل نامناسب استریل اتوکلاو، باعث میشد بخار به تمام سطوح نرسد. این تجربه به ما آموخت که راهنمای اتوکلاو کردن ابزار و وسایل دندانپزشکی فراتر از فشردن یک دکمه است و به مجموعهای از اقدامات دقیق و پیوسته نیاز دارد.
مراحل استریل ابزار با اتوکلاو کلاس B
مرحله اول: شستشو ابزار ها
این مرحله، حیاتیترین و در عین حال، نادیدهگرفتهشدهترین بخش فرآیند در استریل ابزار با اتوکلاو دندانپزشکی است. هرگز، تاکید میکنم هرگز، ابزار آلوده به خون، بزاق یا دبری را مستقیماً داخل اتوکلاو قرار ندهید. این مواد آلی در دمای بالا به سطح ابزار “پخته” شده و یک سد محافظ برای میکروبهای زیرین ایجاد میکنند که مانع از نفوذ بخار میشود.
- شستشوی دستی: ابزارها را بلافاصله پس از استفاده، زیر آب روان (با دمای ولرم) با یک برس نرم تمیز کنید. از برسهای سیمی که باعث خراشیدگی سطح ابزار میشوند، خودداری کنید. حتماً از دستکش ضخیم (Utility Gloves) و عینک محافظ استفاده کنید.
- استفاده از دستگاه اولتراسونیک کلینر: این دستگاه با ایجاد امواج فراصوت و پدیده کاویتاسیون، ذرات ریز آلودگی را از نقاطی که با برس قابل دسترسی نیستند (مانند شیارها و لولاهای ابزار) جدا میکند. استفاده از محلولهای آنزیمی مخصوص در این دستگاه، اثربخشی را چندین برابر میکند. این گام مهم، بخش جداییناپذیر از نحوه استریل ابزار و وسایل با اتوکلاو دندانپزشکی به شمار میرود.
مرحله دوم: خشک کردن ابزار ها بعد از شستشو
پس از شستشو، ابزارها باید به طور کامل خشک شوند زیرا رطوبت باقیمانده روی ابزار میتواند کیفیت بخار داخل چمبر اتوکلاو را کاهش داده و فرآیند استریل را مختل کند. پس از خشک شدن با یک دستمال بدون پرز، تک تک ابزارها را زیر نور کافی بازرسی کنید تا از پاک شدن کامل آلودگیها مطمئن شوید.
مرحله سوم: بستهبندی ابزار ها
ابزارهای تمیز و خشک باید قبل از قرارگیری در اتوکلاو، بستهبندی شوند. این کار باعث میشود استریلیتی ابزار تا زمان استفاده حفظ گردد.
- انتخاب پک استریل: از پکهای استاندارد که یک طرف کاغذ مدیکال و طرف دیگر پلاستیک شفاف دارند، استفاده کنید. این کاغذها به بخار اجازه ورود میدهند اما از ورود میکروبها پس از پایان چرخه جلوگیری میکنند.
- نحوه بستهبندی: ابزارها را به صورت باز یا با لولاهای باز شده داخل پک قرار دهید. از قرار دادن تعداد زیادی ابزار در یک پک خودداری کنید. بستهبندی بیش از حد فشرده مانع از گردش صحیح بخار میشود. پس از قرار دادن ابزار، لبه چسبی پک را به دقت ببندید تا کاملاً مهر و موم شود. این دقت در بستهبندی، مکمل دانش شما از نحوه استریل ابزار و وسایل با اتوکلاو دندانپزشکی است.
- اندیکاتور شیمیایی: روی هر پک، یک اندیکاتور شیمیایی کلاس 1 وجود دارد که پس از قرار گرفتن در معرض دما و بخار، تغییر رنگ میدهد. این اندیکاتور صرفاً نشان میدهد که بسته داخل اتوکلاو قرار گرفته است، نه اینکه استریل شده است. استفاده از اندیکاتورهای داخلی (کلاس 4، 5 یا 6) در داخل بستههای حجیم یا در هر بارگذاری توصیه میشود.
مرحله چهارم: قرار دادن وسایل در اتوکلاو
نحوه چیدمان بستهها در چمبر اتوکلاو کلاس B بسیار مهم است.
- اصل گردش بخار: بستهها را به صورت عمودی در سینیها قرار دهید یا اگر افقی میچینید، فضای کافی بین آنها برای گردش آزادانه بخار باقی بگذارید.
- جهت بستهها: سمت کاغذی پکها را در کنار هم و سمت پلاستیکی را نیز در کنار هم قرار دهید اما بهتر است قسمت پلاستیکی پک ها به سمت بالا و قسمت کاغذی آن بر روی سینی قرار گیرد. این کار به تخلیه بهتر هوا و نفوذ بخار کمک میکند.
- ظرفیت دستگاه: هرگز بیش از 75% ظرفیت چمبر را پر نکنید. بارگذاری بیش از حد، یکی از دلایل اصلی شکست چرخه استریل و عدم استریل صحیح ابزار ها توسط اتوکلاو دندانپزشکی است. در انتهای اتوکلاو سنسور ها قرار دارند، پس مقداری از انتهای چمبر ( مخزن اتوکلاو ) را خالی بگذارید و وسایل را با فشار به انتهای حل ندهید.
مرحله پنجم: انتخاب سیکل استریل و شروع کار
اتوکلاوهای کلاس B معمولاً برنامههای پیشفرض برای انواع وسایل دارند:
- سیکل 134 درجه : برای ابزارهای فلزی و مقاوم به حرارت (Unwrapped یا Wrapped). این سیکل سریعتر است.
- سیکل 121 درجه : برای ابزارهای حساستر به حرارت مانند برخی پلاستیکها، پارچهها یا وسایل متخلخل.
- سیکل پریون (Prion): یک سیکل خاص با دمای 134 درجه و زمان نگهداری طولانیتر برای اطمینان از حذف عوامل بیماریزای بسیار مقاوم.
پس از انتخاب برنامه مناسب، درب دستگاه را قفل کرده و دکمه شروع را فشار دهید. دستگاه به طور خودکار مراحل پیشوکیوم (حذف هوا)، افزایش دما و فشار، زمان استریلیزاسیون (Holding Time)، تخلیه بخار و مرحله پسوکیوم (خشک کردن) را انجام میدهد. درک این سیکلها، بخش تخصصی نحوه استریل ابزار و وسایل با اتوکلاو دندانپزشکی است.
مدت زمان لازم برای استریل در اتوکلاو
این سوالی است که پاسخ یکسانی ندارد و به عوامل متعددی بستگی دارد. منظور از “مدت زمان استریل”، کل زمان یک چرخه کامل استریل در دستگاه اتولاو است، نه فقط زمانی که دستگاه در دمای استریل قرار دارد.
- زمان نگهداری (Holding/Exposure Time): این زمان اصلی استریلیزاسیون است.
- در دمای 121 درجه : معمولاً بین 15 تا 30 دقیقه برای ابزار بستهبندی شده.
- در دمای 134 درجه : معمولاً بین 3.5 تا 5 دقیقه برای ابزار بستهبندی شده.
- زمان کل چرخه: یک چرخه کامل استریل در اتوکلاو کلاس B، شامل مراحل پیشوکیوم، گرمایش، نگهداری، تخلیه و خشککن، بسته به مدل دستگاه و حجم بارگذاری، معمولاً بین 30 تا 60 دقیقه به طول میانجامد. برنامههای سریع (Flash Cycles) برای ابزارهای بدون پوشش کوتاهتر هستند اما استفاده از آنها باید محدود به موارد اضطراری باشد. دانستن این تفاوتها در بحث نحوه استریل ابزار و وسایل با اتوکلاو دندانپزشکی بسیار کاربردی است.
جهت دریافت اطلاعات بیشتر در مورد روش های مختلف استریل تجهیزات دندانپزشکی، از مقاله نحوه استريل وسایل دندانپزشكی دیدن کنید.
چطوری از استریل شدن کامل ابزارها و وسایل در اتوکلاو مطمئن شویم؟
اعتماد کورکورانه به دستگاه کافی نیست. راهنمای اتوکلاو کردن ابزار و وسایل دندانپزشکی بر سه سطح پایش تأکید دارد:
- پایش فیزیکی: بررسی نمایشگر دستگاه در هر چرخه برای اطمینان از رسیدن به دما، فشار و زمان صحیح.
- پایش شیمیایی: استفاده از اندیکاتورهای داخلی و خارجی در هر بسته برای اطمینان از نفوذ بخار.
- پایش بیولوژیکی (تست اسپور): این تست، استاندارد طلایی برای تأیید قابلیت کشتن مقاومترین میکروارگانیسمها (اسپورهای باکتریایی) است. این آزمون باید به صورت هفتگی انجام شود. نتیجه منفی، بالاترین سطح اطمینان از عملکرد صحیح دستگاه و فرآیند استریل ابزار با اتوکلاو دندانپزشکی را فراهم میکند.
حتما از مقاله نحوه استریل توربین دندانپزشکی نیز دیدن کنید.
